Χέρμαν Έσσε, ΝΑΡΚΙΣΣΟΣ ΚΑΙ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ

Η αναζήτηση της Αλήθειας , η πραγμάτωση του Εαυτού, του Προορισμού απέναντι στο φόβο του Θανάτου και στην αναπόφευκτη Φθορά. 
:Η προσπάθεια του ατόμου να χτίσει έναν ακέραιο και αρμονικό εαυτό, η αναζήτηση της χαμένης ενότητας του Είναι και της ολοκλήρωσης, του κόσμου και της Ζωής, η αναζήτηση μιας διαχρονικής ηθικής, η άρνηση της θρησκευτικής αυθεντίας, των ισοπεδωτικών κοινωνικών κανόνων, των τυπικών διαχωρισμών καλού-κακού που εξυπηρετούν «σκοτεινούς» σκοπούς, του τεμαχισμού και της διαίρεσης του ορθολογισμού. Η πραγμάτωση του εαυτού, να γίνεις αυτό που είσαι, τούτη η παλιά σοφία της Απω Ανατολής, είναι η βασική έννοια που διαπερνά το έργο του Έσσε.

Δύο κόσμοι συμπληρωματικοί, δύο χαρακτήρες συμπληρωματικοί Το δίπολο φως - σκοτάδι, άσπρο -μαύρο, καλό - καλό, αλήτης-μοναχός, ασκητισμός - εμπειρία ή παιχνίδι της ζωής, θεός - δαίμονας συμφιλιώνονται στα πρόσωπα των συμπληρωματικών ηρώων του. 

Νάρκισσος: Να εκφράζει Πατέρα, Νόηση, Θέληση, βλέπει μόνο με τα μάτια της Ψυχής, δεν δρα, προσπαθεί να καταλάβει και να αποδώσει το είναι του κόσμου με τη λογική. Γνωρίζει ότι το πνεύμα μας είναι το εργαλείο του, η λογική του, είναι ατελή εργαλεία- όπως γνωρίζει και ένας καλλιτέχνης ότι το πινέλο του ή η σμίλη του δεν θα μπορέσουν ποτέ να αποδώσουν τέλεια την ακτινοβολούσα ουσία ενός αγγέλου ή αγίου. Ωστόσο παραμένει ως το τέλος πιστός στην επιλογή του δικού του δρόμου.

Χρυσόστομος: Σαρκικός πόθος και Έρωτας είναι γι' αυτόν συνώνυμα με τη Ζωή αλλά ταυτόχρονα σημαίνουν το Θάνατο και τη Φθορά. Η ανάδειξη των αισθήσεων ως του εναλλακτικού τρόπου πραγμάτωσης του Εαυτού. Το ταξίδι για την επιστροφή στην αιώνια Μήτρα, στη Μητέρα, στην Εύα που είναι πηγή θανάτου και χαράς που διαρκώς γεννά και διαρκώς εξολοθρεύει. 

Τέχνη: Η συγχώνευση αυτών των δύο κόσμων, του πνεύματος και του αίματος. Ριζωμένη στις πιο πρωτόγονες αισθήσεις μπορούσε να μεγαλώνει και να φτάνει στις πιο καθαρές αφηγημένες σκέψεις ή να αντλεί τους χυμούς της από τον πιο σπάνιο άυλο κόσμο της νόησης και να καταλήγει σε στέρεες μορφές από σάρκα και αίμα.  Η συνύπαρξη και η ανάμειξη του πόθου και της διαυγέστερης και απαθέστερης νόησης. 


Η πραγμάτωση του Εαυτού: Διαπιστώνει κάποια στιγμή ο Νάρκισσος: Η μελέτη δεν είναι η μοναδική οδός και ίσως όχι η καλύτερη. Ο δρόμος των αισθήσεων φτάνει τόσο βαθιά στην ουσία και το μυστικό της ύπαρξής μας. Εμείς οι διανοητές αγωνιζόμαστε να φτάσουμε στο Θεό απομακρύνοντας τον κόσμο από το Πρόσωπό Του. Εσείς έρχεστε σε Αυτόν αγαπώντας τη Δημιουργία Του και αναπλάθοντάς την. Και τα δύο αυτά είναι ατελή ανθρώπινα έργα μα από αυτά τα δύο η τέχνη είναι η αθωότερη. Για τον Χρυσόστομο η πραγμάτωση, ο  κύκλος της ζωής κλείνει με την επιστροφή στην αιώνια μήτρα τη Μητέρα («έχω περιέργεια να πεθάνω επειδή εξακολουθώ να πιστεύω πως ο θάνατός μου θα είναι μια μεγάλη ευτυχία… αντί για το θάνατο με το δρεπάνι του η μητέρα είναι αυτή που θα με ξαναπάρει μέσα της και θα με οδηγήσει πίσω πάλι στο τίποτα και στην κατάσταση της αθωότητας»).  

Πεθαίνοντας ο Χρυσόστομος απευθύνεται στον Νάρκισσο:  «Εσύ όμως Νάρκισσε πώς θα μπορέσεις ποτέ να πεθάνεις Εσύ δεν γνωρίζεις μητέρα. Πώς μπορούμε να αγαπήσουμε χωρίς μητέρα; Χωρίς ,μητέρα δεν μπορούμε να πεθάνουμε».  

Η κατάρα του Νάρκισσου ήταν πως όταν ανακάλυψε τη ζωή που έχασε από τα αμετακίνητα πιστεύω του ήταν πια αργά για να τρέξει πίσω της. Και είτε με τον Χρυσόστομο, είτε όχι, ήταν η μοίρα του να το ανακαλύψει κάποτε, γιατί η εσωτερική πληρότητα και το γέμισμα που αντλούνται από κλειστά λιμάνια και όχι από την λυτρωτική αμφιβολία, από τη δοκιμή και το λάθος, δεν κρατάει πολύ. "Γι' αυτό είχε δημιουργηθεί τελικά ο άνθρωπος; Για να ρυθμίζει αυστηρά τη ζωή του σύμφωνα με τους χτύπους μιας καμπάνας, για να στραγγαλίζει τις αισθήσεις του και να δραπετεύει από τον κόσμο;", αναρωτήθηκε ο ευσεβής Νάρκισσος όταν μπόρεσε να δει καθαρά πια μπροστά του, μέσα από τα έργα και τη ζωή του Χρυσόστομου ότι "ο υλικός κόσμος των αισθήσεων μπορεί να προικιστεί με ψυχή". 


Ο πολύ καλά ψυχολογικά τεκμηριωμένος χαρακτήρας του Χρυσόστομου μοιράζεται στοιχεία τόσο με τον Τόμας της 'Αβάσταχτης ελαφρότητας του είναι' (Μ. Κούντερα) όσο και με τον ήρωα Ζαν Μπατίστ Γκρενούιγ του Πάτρικ Ζίσκιντ στο εξαιρετικό 'Το άρωμα'. Από τον πρώτο έχει την ενστικτώδη παρόρμηση να ζήσει, να νιώσει και να γευτεί τον έρωτα, ενώ από τον δεύτερο, την απαρέγκλιτη προσήλωση που κρατάει μια ολόκληρη ζωή (και οδηγεί τους φορείς της στην καταστροφή τους) σε ένα στόχο ύψιστης δημιουργίας: Τη μορφή της Μητέρας-Ζωής ο Χρυσόστομος και το υπέρτατο άρωμα, ο Γκρενούιγ. 


 

Η ΑΛΚΥΟΝΗ ΠΑΠΑΔΑΚΗ ΣΤΗ ΛΕΜΕΣΟ

Η Αλκυόνη Παπαδάκη στη Λεμεσό

Οι λέσχες ανάγνωσης

«Όμιλος Φίλων Βιβλίου» και

«Πυρείον» σε συνεργασία με τις

εκδόσεις Καλέντη

σας προσκαλούν

στην παρουσίαση του βιβλίου της

Αλκυόνης Παπαδάκη

«Αν ήταν όλα… αλλιώς»

το Σάββατο 5/12/2009

στις 18.00

στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών

στη Λεμεσό

Το βιβλίο θα παρουσιάσει η φιλόλογος

Μαρία Ξάνθου

Στην εκδήλωση θα παρευρεθεί η συγγραφέας και θα υπογράψει τα βιβλία της

Οι Υπνοβάτες Ι-1888, Πάσενοβ η ο Ρομαντισμός

Το πρόταγμα του Διαφωτισμού που κυριάρχησε κατά τον 18^ο αιώνα και το πρώτο ήμισυ του 19^ου αιώνα εδραζόταν, σύμφωνα με τον Isaiah Berlin (Οι ρίζες του Ρομαντισμού, Scripta, 2000), σε τρεις βασικές αποδοχές:

α) ότι όλα τα ερωτήματα έχουν μία λογική απάντηση,

β) ότι μπορεί να εξευρεθεί μία μέθοδος η οποία να δίνει απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά και

γ) ότι όλες αυτές οι απαντήσεις βρίσκονται εν αρμονία, πράγμα που σημαίνει οι απαντήσεις που θα πάρουμε εάν εφαρμόσουμε τη σωστή μέθοδο όχι μόνο δεν μπορούν να αλληλοαναιρούνται, αλλά θα μας οδηγήσουν στην πληρέστερη κατανόηση του κόσμου που μας περιβάλλει.

Η ιδέα της αέναης προόδου, η οποία μπορεί να επιτευχθεί θέτοντας τα κατάλληλα ερωτήματα και παίρνοντας απαντήσεις οι οποίες σταδιακά αλλά νομοτελειακά θα συμπληρώσουν το παζλ του κόσμου, καθώς και η συνακόλουθη ανάδυση της ιδέας του ατόμου οδήγησαν στη ριζική αλλαγή του αξιακού συστήματος της κεντρικής Ευρώπης κατά το δεύτερο ήμισυ του 19^ου αιώνα. Ακριβώς αυτήν τη διαδικασία υποβάθμισης των κληρονομημένων αξιών και την ανάδυση ενός νέου αξιακού συστήματος εξετάζει στην τριλογία «Οι Υπνοβάτες» ο Χέρμαν Μπροχ.

Ο ήρωας του πρώτου τόμου Γιοακίμ Πάσενοβ ζει σε έναν κόσμο που δεν καταλαβαίνει γι’ αυτό και είναι βαθιά ανασφαλής. Συναισθηματικά προσηλωμένος ό ίδιος σε κληρονομημένες αξίες οι οποίες σταδιακά στερούνται περιεχομένου, καταφεύγει στην ασφάλεια που του παρέχει η στρατιωτική στολή «αφού ο άνθρωπος που φοράει στολή είναι διαποτισμένος από τη συνείδηση ότι έτσι εκπληρώνει το χαρακτηριστικό τρόπο ζωής της εποχής του, εξασφαλίζοντας ταυτοχρόνως και τη σιγουριά της ίδιάς του της ζωής» (σ. 39). Άλλωστε όπως αναφέρει ο Κούντερα (Η τέχνη του μυθιστορήματος, Εστία, 2005) «η στολή είναι η βεβαιότητα του καθολικού μπροστά στην αβεβαιότητα του ατομικού. Όταν οι αξίες, άλλοτε τόσο σίγουρες, έχουν τεθεί υπό αμφισβήτηση, εκείνος που δεν ξέρει να ζήσει χωρίς αυτές οχυρώνεται μέσα στην καθολικότητα της στολής του, λες κι είναι η στολή αυτή το τελευταίο κατάλοιπο της υπερβατικότητας, ικανό να τον προστατέψει από την παγωνιά του μέλλοντος, όπου δεν θα υπάρχει τίποτε άξιο σεβασμού» (σ. 62-63).

Ο Πάσενοβ δεν έχει επαφή με τον πραγματικό κόσμο που τον περιβάλλει. Ο κόσμος αυτός δεν είναι πλέον σύμφωνος με τις αξίες που ο ίδιος ασπάζεται. Ωστόσο, ο  αναίτιος αυτός κόσμος τού μιλάει. Είναι χαρακτηριστική η σκηνή όπου ο Γιοακίμ καθισμένος στην εκκλησία του χωριού που γεννήθηκε φαντάζεται την Αγία Οικογένεια και στη θέση της Παρθένου «βλέπει» την Ελίζαμπετ, σύμβολο οικογενειακής γαλήνης, έτοιμης να του παρέχει την ασφάλεια που τόσο απελπισμένα αναζητά.

Τα πρόσωπα του Μπροχ δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν έναν κόσμο όπου ο Θεός έχει εγκαταλείψει τη θέση του και στο καινούριο αξιακό σύστημα που αναδύεται το καλό και το κακό δεν είναι σαφώς διαχωρισμένα. Βρίσκονται σε σύγχυση και έτσι τα πάντα μεταμορφώνονται μπροστά στα μάτια τους σε σύμβολα. (η Ελίζαμπετ σε σύμβολο οικογενειακής γαλήνης, ο Μπέρτραντ σε σύμβολο του κακού).

Το μυθιστόρημα του Μπροχ είναι ένα δάσος από σύμβολα, με ήρωες φορείς διαφοροποιημένων αξιακών συστημάτων που κινούνται υπνοβατώντας σ’ έναν κόσμο που δεν αναγνωρίζουν. Ο Μπροχ με ύφος πλήρως αποστασιοποιημένο από τα τεκταινόμενα, εναλλάσσοντας δοκιμιακό και μυθιστορηματικό λόγο, καταφέρνει να αποτυπώσει την αγωνία του ανθρώπου που την ίδια στιγμή που αρχίζει να έχει συνείδηση του εαυτού του δεν μπορεί να αναγνωρίσει τον κόσμο που τον περιβάλλει.  

Γιατί διαβάζουμε;

Αντιγράφω από το κείμενο του Δημοσθένη Κούρτοβικ στα Νέα του Σαββάτου 11/4/2009

"....Οι άνθρωποι σήμερα διαβάζουν για έναν σωρό λόγους, όχι όμως για εκείνους που η αθωότητα ή η αφέλεια προηγούμενων εποχών είχαν αναγορεύσει σε σκοπό της ανάγνωσης: την καλλιέργεια του πνεύματος και την ανάταση της ψυχής. Θα μου πείτε ότι αυτό ήταν κάτι πολύ γενικόλογο και θα έχετε δίκιο. Ακριβώς, όμως, η γενικολογία της περιγραφής του σκοπού μαρτυρεί την πελώρια σημασία που δινόταν άλλοτε στο διάβασμα. Η ανάγνωση ήταν προϋπόθεση για τη γενική βελτίωση του ανθρώπου και της κοινωνίας, ο δείκτης της ποιότητας ενός πολιτισμού.

Σήμερα, με τον κατακερματισμό των κοινωνιών σε ομάδες «ταυτοτήτων», έχουν κατακερματιστεί και οι λειτουργίες της ανάγνωσης. Συγγραφείς, εκδοτικοί οίκοι, βιβλιοπωλεία, ιστότοποι ειδικεύονται ολοένα περισσότερο στην παραγωγή και τη διακίνηση κειμένων που απευθύνονται κυρίως, αν όχι αποκλειστικά, σε κάποια από αυτές τις ομάδες, κείμενα σχεδιασμένα έτσι ώστε να κωδικοποιούν, να μεγεθύνουν και, συνειδητά ή όχι, να απολυτοποιούν την ιδιαιτερότητα της μιας ή της άλλης. ΄Εχουμε, έτσι, βιβλία οικολογικής ευαισθησίας, βιβλία εθνοτικής ευαισθησίας, βιβλία γκέι, λεσβιακής και τρανσέξουαλ ευαισθησίας, βιβλία εσωτεριστικής ευαισθησίας κ.λπ. κ.λπ, ώστε φτάνουμε στη μεγαλύτερη από όλες αυτές τις κατηγορίες, που δεν είναι άλλη από τα βιβλία γυναικείας ευαισθησίας. Η ειδοποιός διαφορά τέτοιων βιβλίων από τις παραδοσιακές κατηγορίες ειδικών εκδόσεων, όπως π.χ. τα τεχνικά εγχειρίδια ή οι οδηγοί μαγειρικής, είναι ότι δεν αφορούν μια επιμέρους δραστηριότητα, ιδιότητα ή ενδιαφέρον του υποψήφιου αναγνώστη, αλλά τη συγκρότηση (πραγματική, υποθετική ή επιθυμητή) ολόκληρης της συνείδησής του. Είναι βιβλία που φιλοδοξούν να εκφράσουν μια «ταυτότητα».

Αλλά μπορεί να δυσπιστήσει κάποιος σ΄ αυτή την ταξινόμηση, επειδή αισθάνεται πως αφήνει έξω μεγάλες κατηγορίες βιβλίου. Ας δούμε, λοιπόν, το φαινόμενο από μια άλλη οπτική γωνία, που προσφέρει μια πανοραμικότερη εικόνα. Αντί για ταυτοτικές ομάδες, ας παρατηρήσουμε την ατομική αναγνωστική συμπεριφορά.

Γιατί διαβάζουμε σήμερα (βιβλία ή οποιουδήποτε άλλου είδους κείμενα); ΄Ενας στόχος είναι η ενημέρωση, δηλαδή η τεχνική μορφή της γνώσης. ΄Ενας δεύτερος η διασκέδαση, συνήθως με την έννοια του χαβαλέ ή του σκοτώματος της ώρας. ΄Ενας τρίτος η αναζήτηση συμβουλών επιτυχίας ή ευτυχίας, που παρέχονται από ειδικούς ή «ειδικούς» με την αύρα ενός γκουρού (σ΄ αυτούς περιλαμβάνονται και οι στρατιές των λογοτεχνών της παραμυθίας, που πρότυπό τους, έστω και ανομολόγητο ή ασύνειδο, είναι ο Κοέλιο). ΄Ενας τέταρτος η αυτοεπιβεβαίωσή μας, μέσα από τη θετική παρουσίαση της επιμέρους κοινότητας (σεξουαλικής, αθλητικής κ.λπ.) της οποίας είμαστε μέλη. Υπάρχουν και άλλα αναγνωστικά κίνητρα. Ψάξτε το όμως μόνοι σας και θα διαπιστώσετε ότι η συντριπτική πλειονότητα των αναγνωστικών πράξεων σήμερα ανήκουν σε μία από αυτές τις τέσσερις κατηγορίες. Οι οποίες μάλιστα σπάνια συνδυάζονται, έχουν όμως κάτι κοινό: την εργαλειακή αντιμετώπιση της ανάγνωσης, την αναγωγή της σε μια εντελώς συγκεκριμένη δράση με άμεσο αποτέλεσμα.

Αυτή η στάση διαχέεται ακόμα και σε πολλές από εκείνες τις ολοένα περιθωριακότερες αναγνωστικές ομάδες που θεωρούν ότι αντιστέκονται σε τέτοιες εξειδικευμένες λειτουργίες της ανάγνωσης και ότι διατηρούν την παράδοση του καλού βιβλίου στην ευγενέστερη μορφή της. Πάρτε για παράδειγμα τους εστέτ. Παλιότερα περιέγραφαν τους αναγνωστικούς προσανατολισμούς τους ως αναζήτηση του Ωραίου. Σήμερα τους περιγράφουν ως αναζήτηση της απόλαυσης. Η μετατόπιση είναι σημαδιακή: είναι η κίνηση από το βάθος (ένα κάποιο βάθος, τέλος πάντων) προς την επιφάνεια. ΄Ολοι μας, βέβαια, θέλουμε να απολαμβάνουμε τα βιβλία που διαβάζουμε. Η απόλαυση, όμως, είναι μια περιληπτική έκφραση για πολύ διαφορετικούς κυματισμούς της ψυχής μας, που η ανάλυση και η ερμηνεία τους μας οδηγούν στα βαθύτερα στρώματα του είναι μας- και, μέσω αυτών, στα βαθύτερα στρώματα του βιβλίου που τους προκάλεσε. Όταν η απόλαυση, ως σκοπός, παρουσιάζεται αποσυνδεμένη από αυτά τα βάθη, ο λεπταίσθητος αναγνώστης εξομοιώνεται με τον γκουρμέ ή, ακόμα χειρότερα, με τον ηδονοθήρα καταναλωτή που παρήγαγε η κουλτούρα του lifestyle.

.........Το ζήτημα, λοιπόν, είναι σήμερα αυτό που ήταν πάντοτε: η επίδραση της ανάγνωσης στη διαμόρφωση της συνείδησης και της ζωής των αναγνωστών. Αν το διάβασμα φαίνεται να μην έχει την πρωτεύουσα σημασία που είχε άλλοτε, δεν είναι επειδή οι άνθρωποι διαβάζουν λιγότερο, αλλά επειδή επηρεάζονται λιγότερο στη ζωή τους από αυτά που διαβάζουν..... "

Το πρόβλημα δεν είναι, λοιπόν, ότι δεν διαβάζουμε αλλά ότι δεν επηραζόμαστε από αυτά που διαβάζουμε. Έχουμε μετατρέψει το διάβασμα σε must του lifestyle. Διαβάζουμε γιατί αυτό επιβάλλει η κοινωνική μας θέση ως καλλιεργημένοι μικροαστοί, όπως περίπου γυμναζόμαστε από Απρίλιο εώς Ιούνιο για να βγούμε πιο σικ στις παραλίες. Η νέα μιντιακή κουλτούρα έχει οικειοποιηθεί το διαβασμα ως άλλοθι για τα σκουπίδια που μας σερβίρει καθημερινά μετατρέποντας το βιβλίο σε μέσο ανάδειξης μιας συγκεκριμένης"ταυτότητας" που χαρακτηρίζει δήθεν τα καλλιεργημένα άτομα με ευαισθησίες που αναζητούν σε αυτό την ψυχανάλυση, τη φυγή (αχ αυτό το ταξίδι είναι το απωθημένο μιας ολόκληρης γενιάς) ή τις πρακτικές συμβουλές σε επιμέρους θέματα. Η λειτουργία της αναγνωσης σήμερα όμως θα έπρεπε να παρέχει τα εργαλεία για την ερμηνεία αυτής της φρενίτιδας που ονομάζεται μεταβαλλόμενη πραγματικότητα και να προσφέρει μια καινούρια θέαση του κόσμου, όσο πομπώδες κι αν ακούγεται αυτό. Και πάνω απ' ολα να συμβάλλει στη διαμόρφωση της συνείδησης του ατόμου κτυπώντας τον δυνατά στο στομάχι.

Όμιλος Φίλων Βιβλίου

Οι λέσχες ανάγνωσης είναι ένα σχετικά νέο φαινόμενο στην πολιτισμική ζωή διαφόρων χωρών που αναπτύσσεται όμως ραγδαία. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ) υπάρχουν ήδη πάνω από διακόσιες λέσχες ανάγνωσης στην Ελλάδα, ενώ ο αριθμός τους ξεπερνά τις 50.000 στην Ευρώπη και τις 500.000 στην Αμερική.

Κατ’ αρχάς πώς λειτουργεί μία λέσχη ανάγνωσης; Τα άτομα που την αποτελούν, που για λόγους εύρυθμης λειτουργίας δεν πρέπει να είναι λιγότερα από πέντε αλλά ούτε και περισσότερα από δώδεκα, συγκεντρώνονται μια φορά τον μήνα και μέσα σε ένα όμορφο και φιλικό κλίμα συζητούν για ένα βιβλίο το οποίο έχουν επιλέξει προηγουμένως να διαβάσουν. Το βιβλία που θα συζητηθούν αποφασίζονται από τα ίδια τα μέλη.

Οι περισσότερες Λέσχες καταπιάνονται γενικά με τη λογοτεχνία, ωστόσο, δεν λείπουν και οι θεματικές Λέσχες Ανάγνωσης, αυτές δηλαδή που ασχολούνται με πιο εξειδικευμένα θέματα όπως τα Μαθηματικά, το αστυνομικό μυθιστόρημα, ή την Αρχαία Γραμματεία

Σε μία λέσχη ανάγνωσης μπορούν να πάρουν μέρος όσοι αγαπούν το διάβασμα και θέλουν να μοιραστούν τη συγκίνηση, τον προβληματισμό ή ακόμα μερικές φορές και τη δυσαρέσκεια που ένιωσαν διαβάζοντας ένα βιβλίο με άλλους ανθρώπους.

Κάποιοι απλοί κανόνες για τη σωστή διεξαγωγή της συζήτησης στα πλαίσια της συνάντησης της ομάδας, όπως η ύπαρξη ή μη ενός συντονιστή, όχι απαραίτητα του ιδίου κάθε φορά, ή η ενθάρρυνση όλων να συμμετέχουν ενεργά στη συζήτηση, μπορεί να τεθούν εξ αρχής έτσι ώστε να διασφαλιστεί η σωστή λειτουργία της ομάδας.

Μια λέσχη ανάγνωσης με τις πιο πάνω προδιαγραφές λειτουργεί εδώ και ένα χρόνο στη Λεμεσό. Η εμπειρία από τη λειτουργία της δικής μας ομάδας, στην οποία δώσαμε το όνομα Όμιλος Φίλων Βιβλίου είναι πολύ θετική. Εκτός από το ότι έχουμε διαβάσει πέραν των δώδεκα βιβλίων η κοινωνικοποίηση που προωθήθηκε και αναπτύχθηκε μεταξύ των μελών είναι ένα πολύ θετικό στοιχείο. Η ανάγνωση από μόνη της συνιστά για τον αναγνώστη μία μοναχική απόλαυση. Ως εκ τούτου ο κάθε αναγνώστης της ομάδας προσεγγίζει το βιβλίο από άλλη οπτική γωνία με αποτέλεσμα κατά τη συζήτηση να καταθέτει μια διαφορετική άποψη. Οι διαφορετικές απόψεις που εκφέρονται και η συζήτηση που ακολουθεί συμβάλλουν ουσιαστικά στην πιο ολοκληρωμένη θεώρηση του βιβλίου που επιλέχθηκε.

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις λέσχες ανάγνωσης ή και τη δημιουργία μιας τέτοιας ομάδας, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επισκεφθούν την ιστοσελίδα του ΕΚΕΒΙ (http://www.ekebi.gr/) ή να επικοινωνούν με τον Τώνη Κουντούρη (0035799 346424).


Όμιλος Φίλων Βιβλίου

Οι Αλήθειες των Άλλων

Διάβασα με κάποια επιφύλαξη παρά τα θετικά σχόλια που παρουσιάστηκαν στο τύπο, το τελευταίο βιβλίο του Θέμελη "Οι αλήθειες των άλλων". Η δική μου η αλήθεια είναι ότι είχα γοητευθεί από τα πρώτα του βιβλία την "Αναζήτηση" και την "Αναλαμπή" αλλά αυτό έγινε πριν από χρόνια και δυστυχώς δεν επαναλήφθηκε με τα επόμενα.
Το βιβλίο καταρχάς διαβάζεται εύκολα, σχεδόν απνευστί. Αυτό βέβαια δεν προδικάζει και τη λογοτεχνική του αξία ούτε και την αναιρεί. Ας ξεκινήσω με λίγα λόγια για την πλοκή του βιβλίου. Αντιγράφω από την πολύ καλή παρουσίαση της Αναγνώστριας(http://anagnostria.blogspot.com/
"Βρισκόμαστε στο Αϊβαλί, τις αρχαίες Κυδωνίες, ένα χρόνο μετά τη συμφορά του '22. Η πόλη είναι έρημη. Ανάμεσα στους λίγους Έλληνες που έχουν απομείνει είναι ο ηλικιωμένος Μανόλης Λινός και ο συνονόματος εγγονός του, που όμως με ψεύτικα χαρτιά είχε καταφέρει να πολιτογραφηθεί Τούρκος με το όνομα Μεχμέτ. Στο υπόγειο του σπιτιού τους φυλάνε 4 μπαούλα γεμάτα από βιβλία, έγγραφα, αρχεία, όλη την ιστορία του Ελληνισμού των Κυδωνιών, ψάχνοντας τρόπο να τα διασώσουν και να τα μεταφέρουν στην Ελλάδα. Μαζί μ' αυτά κι ένα παλιό χειρόγραφο που το περιεχόμενό του ανατρέπει την ηρωική εικόνα του τελευταίου Βυζαντινού αυτοκράτορα, υποστηρίζοντας ότι ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος δεν θυσιάστηκε, αλλά μεταμφιεσμένος έφυγε κρυφά από την Πόλη.
Στο Αϊβαλί αρχίζουν να καταφθάνουν καραβιές με Τούρκους από τη Μυτιλήνη, την Κρήτη και αλλού. Είναι ο περίφημος "μπουμπαντελές", η ανταλλαγή πληθυσμών που έχει συμφωνηθεί. Σιγά-σιγά το Αϊβαλί εκτουρκίζεται. Όμως ο παππούς Μανόλης αρνείται να φύγει. Γι 'αυτόν η φυγή από τον τόπο του είναι χειρότερη από το θάνατο, γι' αυτό και τον προτιμά και τον επιλέγει.
Ο εγγονός κατορθώνει με τη βοήθεια ενός Τούρκου φίλου του, του Ισμαήλ, να φύγει σώζοντας και τα μπαούλα και το χειρόγραφο που δεν αποχωρίζεται ποτέ. Στη Μυτιλήνη θα συναντήσει τους δικούς του. Οι σκηνές της προσφυγιάς, η αντίδραση των ντόπιων, ο ξεπεσμός των ανθρώπων που ως χτες ήταν άρχοντες στον τόπο τους και σήμερα ψωμοζητάνε, ίσως να μη λένε τίποτα στους σημερινούς Έλληνες....."

"....Από κει και πέρα το μυθιστόρημα προχωρεί γοργά, κάνοντας σταθμούς ανά δεκαετία και φτάνοντας ως το 1958. Ο Μεχμέτ, ως Μανόλης πια, κατορθώνει να πάει στην Αθήνα, να σπουδάσει και τον συναντάμε στην Κομοτηνή να διδάσκει στο εκεί Γυμνάσιο. Το μυστικό του χειρογράφου δεν έχει πάψει ποτέ να τον βασανίζει. Σε μια σχολική γιορτή για την 25η Μαρτίου το αποκαλύπτει, με αποτέλεσμα να εκδιωχθεί και να φυγαδευτεί με τη βοήθεια ενός φίλου του Εβραίου. Κανείς δεν είναι έτοιμος να δεχτεί μια "άλλη αλήθεια". Στη συνέχεια το χειρόγραφο θα αποτελέσει το θέμα της διδακτορικής διατριβής του γιου του Μανόλη, ο οποίος σπουδασμένος στο εξωτερικό θα προχωρήσει πιο πέρα, παίρνοντας θέση και στο περίφημο θέμα της αδιάλειπτης συνέχειας ή μη του Ελληνισμού.
Η αλήθεια για το τέλος του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου δεν είναι η μόνη που υπονομεύεται στο βιβλίο, άλλωστε αυτή είναι ένα συγγραφικό εύρημα. Υπονομεύεται ακόμη η αλήθεια των Ελλήνων, όταν αυτός που τον βοηθάει στο Αϊβαλί είναι ο Τούρκος Ισμαήλ, η αλήθεια των Εβραίων, όταν αυτός που τον σώζει στην Κομοτηνή είναι ο Εβραίος Αμπαχέρ, η αλήθεια της σεξουαλικής διαφορετικότητας, η αλήθεια των άλλων στον Εμφύλιο , όταν ο πιο στενός του φίλος, ο Αυγέρης, που ανήκει στο ΕΑΜ προδίδεται από πρόσωπο που πιστεύει στη δική του αλήθεια."

Η εντύπωση που απεκόμισα διαβάζοντας το βιβλίο είναι ότι ο Θέμελης επέλεξε να ασχοληθεί με ένα "επίκαιρο" θέμα χωρίς, ωστόσο να το έχει επεξεργαστεί επαρκώς. Είναι γεγονός ότι στο βιβλίο υπάρχουν ιστορίες που αναφέρονται στις αλήθειες των άλλων, στη διαφορετική αλήθεια. (ο αναγκαίος "εκτουρκισμός" του εγγονού Μανόλη, η υφέρπουσα ομοφυλοφιλία του Ισμαήλ, η αλήθεια της Ρούσας, η αλήθεια που κρύβουν τα μπαούλα, η αλήθεια του Τόυνμπη, η αλήθεια του Αυγέρη κ.α.).

Ο κεντρικός ήρωας και αποδέκτης γύρω από τον οποία υφαίνεται ο ιστός αυτών των ιστοριών έιναι ο Μανόλης Λινός, ο οποίος, ωστόσο, δεν φαίνεται να επηρεάζεται και πολύ απ' ολα αυτά.
Πώς επηρέασε την μετέπειτα ζωή του η Αλήθεια της ζωής του ως "Τούρκου";
Η Αλήθεια της συνύπαρξης με τον Άλλο Ισμαήλ μετατράπηκε απλά σε ένα πήλινο δοχείο που δόθηκε τελικά στη Γεννάδειο;
Και η Αλήθεια της Ρούσας; Γιατί δεν γίνεται καθολου αναφορά στην κοινή τους ζωή παρά μόνο υπαινιγμοί για την επίδραση που συνεχίζει να ασκείη γυναίκα αυτή;
Το μεγάλο μυστικό του χειρογράφου για το οποίο έγιναν, υποτίθεται τόσες θυσίες; Ξεφούσκωσε σε μια σχολική παράσταση;

Ο ήρωας του Θέμελη βάλλεται από τις Αλήθειες των άλλων αλλά παραμένει ατάραχος. Μπορεί να τις αναγνωρίζει μπορεί και να τις εκτιμά αλλά δεν φαίνεται να αφήνει να τον επηρεάσουν. Καταλήγει να βολευτεί στη Γεννάδειο, αερίζοντας τακτικά το μεγάλο μυστικό που κατέχει στη θυρίδα της τράπεζας και αντιδρώντας σφόδρα στην νέα Αλήθεια που κομίζει ο γιος του, τον οποίο προπτρέπει να συμβιβαστεί όπως κι ο ίδιος.

Νομίζω ότι το βιβλίο θα κέρδιζε σημαντικά εάν πέρα από την υπόμνηση της ύπαρξης της αλήθειας των άλλων ο ήρωας δεν στεκόταν απαθής απέναντί τους αλλά πάλευε να συνθέσει μια νέα δική του Αλήθεια.

Λογοτεχνία: Η Τέχνη του Λόγου

"Η τέχνη, από μιαν άποψη, εκδικείται τη ζωή, γιατί η δική της δημιουργία είναι αληθινή δημιουργία με τούτη την έννοια: ότι είναι λυτρωμένη από το χρόνο, τις αναποδιές της τύχης, τα εμπόδια, και δεν έχει άλλο σκοπό από τον εαυτό της."

(Λουίτζι Πιραντέλο, Απόψε Αυτοσχεδιάζουμε)

"Μα βέβαια, εκεί βρίσκεται όλο το κακό! Στα λόγια! Έχουμε όλοι μέσα έναν κόσμο πραγμάτων! πώς μπορούμε να συννενοηθούμε, κύριε, αν στα λόγια που λέω, βάζω το νόημα και την αξία των πραγμάτων που είναι μέσα μου ενώ αυτός που τ' ακούει, αναπόφευκτα τούς δίνει το νόημα και την αξία που έχουν γι΄αυτόν, το νόημα και την αξία αυτού του κόσμου μέσα του; Νομίζουμε πως συννενοούμαστε και δεν συννενοούμαστε ποτέ".

(Λουίτζι Πιραντέλο, Έξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα)